اگر بخواهید خطوط شهری یا تلفن‌های آنالوگ را به یک مرکز تلفن تحت شبکه مانند ایزابل وصل کنید، خیلی زود با دو اصطلاح FXO و FXS روبه‌رو می‌شوید. گیتوی FXO و گیتوی FXS دو دستگاهی هستند که دنیای تلفن آنالوگ را به شبکه و تماس‌های SIP وصل می‌کنند؛ اما کار آن‌ها دقیقاً برعکس یکدیگر است و انتخاب اشتباه بین این دو، یکی از رایج‌ترین خطاها در راه‌اندازی مرکز تلفن است.
در این مقاله توضیح می‌دهیم FXO و FXS چیست، چه تفاوتی دارند، هر کدام کجا استفاده می‌شود و هنگام خرید و راه‌اندازی گیتوی به چه نکاتی باید توجه کنید.
FXS و FXO چیست؟
FXS و FXO دو نوع پورت تلفن آنالوگ هستند که همیشه با هم کار می‌کنند. ساده‌ترین راه برای به خاطر سپردن تفاوت آن‌ها این است که بپرسیم کدام طرف بوق آزاد و ولتاژ زنگ را تأمین می‌کند.
پورت FXS: طرفی که خط را تحویل می‌دهد
پورت FXS (Foreign Exchange Station) پورتی است که بوق آزاد، ولتاژ زنگ و برق لازم برای گوشی تلفن را تأمین می‌کند. پریز تلفنی که خط شهری روی آن تحویل داده می‌شود، پورت داخلی سانترال و پورت تلفن مودم فیبر نوری همگی پورت FXS هستند. هر جا بتوانید یک گوشی تلفن معمولی را وصل کنید و بوق آزاد بشنوید، با یک پورت FXS سروکار دارید.
پورت FXO: طرفی که خط را دریافت می‌کند
پورت FXO (Foreign Exchange Office) طرف مقابل است؛ پورتی که مثل یک گوشی تلفن، خط را دریافت می‌کند، زنگ را تشخیص می‌دهد و گوشی را برمی‌دارد. خود گوشی تلفن آنالوگ، دستگاه فکس و پورت خط شهری سانترال، نمونه‌هایی از FXO هستند.
قاعدهٔ اصلی این است: پورت FXS همیشه به پورت FXO وصل می‌شود. دو پورت FXS یا دو پورت FXO را نمی‌توان مستقیم به هم وصل کرد.
گیتوی FXO چیست و چه کاربردی دارد؟
گیتوی FXO دستگاهی است که چند پورت FXO دارد و خطوط تلفن آنالوگ را به تماس SIP تبدیل می‌کند. هر خط شهری به یک پورت FXO گیتوی وصل می‌شود و گیتوی آن خط را از طریق شبکه، به‌صورت ترانک به مرکز تلفن ویپ تحویل می‌دهد. از دید مرکز تلفن، این خطوط مانند خطوط SIP رفتار می‌کنند.
رایج‌ترین کاربرد گیتوی FXO، اتصال خطوط شهری به ایزابل و مراکز تلفن ویپ است. امروزه که با جمع‌آوری کابل‌های مسی، خطوط تلفن روی پورت تلفن مودم فیبر نوری تحویل داده می‌شوند، گیتوی FXO روشی استاندارد برای رساندن این خطوط به مرکز تلفن است؛ چون پورت تلفن مودم یک پورت FXS است و طرف مقابل آن باید FXO باشد. جزئیات این تغییر را در مقالهٔ انتقال خطوط تلفن از کابل مسی به فیبر نوری توضیح داده‌ایم.
نمونه‌های رایج گیتوی FXO، گیتوی های گرنداستریم سری GXW410x مانند GXW4104 با ۴ پورت و GXW4108 با ۸ پورت، و گیتوی های یستار مانند TA410 با ۴ پورت و TA810 با ۸ پورت هستند.
گیتوی FXS چیست و چه کاربردی دارد؟
گیتوی FXS کار برعکس انجام می‌دهد: داخلی‌های مرکز تلفن ویپ را به پورت آنالوگ تبدیل می‌کند تا بتوان گوشی تلفن معمولی، دستگاه فکس یا دربازکن را به آن وصل کرد. هر پورت FXS گیتوی روی مرکز تلفن به‌عنوان یک داخلی ثبت می‌شود و گوشی آنالوگی که به آن وصل است، مانند یک تلفن تحت شبکه رفتار می‌کند.
گیتوی FXS زمانی به کار می‌آید که مجموعه به مرکز تلفن ویپ مهاجرت می‌کند اما نمی‌خواهد همهٔ گوشی‌های آنالوگ را یک‌باره تعویض کند، یا دستگاه‌هایی مانند فکس دارد که نسخهٔ تحت شبکه ندارند. گیت‌وی‌های یک یا دو پورتی FXS را معمولاً ATA می‌نامند؛ مانند گرنداستریم HT802 با دو پورت. برای تعداد بیشتر، گیت‌وی‌هایی مانند گرنداستریم GXW4216 با ۱۶ پورت و یستار TA400 و TA800 با ۴ و ۸ پورت استفاده می‌شوند.
تفاوت گیتوی FXO و FXS در یک نگاه
گیتوی FXO خط را از بیرون می‌گیرد و به مرکز تلفن تحویل می‌دهد؛ ورودی آن خط شهری یا پورت تلفن مودم است و خروجی آن ترانک SIP. گیتوی FXS داخلی را از مرکز تلفن می‌گیرد و به گوشی آنالوگ تحویل می‌دهد؛ ورودی آن داخلی SIP است و خروجی آن پورت آنالوگ برای گوشی یا فکس. به بیان ساده‌تر، گیتوی FXO برای خطوط شهری است و گیتوی FXS برای گوشی‌ها.
آیا همیشه به گیتوی نیاز است؟
خیر. اگر سانترال شما آنالوگ یا هیبرید است، مانند سانترال پاناسونیک، پورت‌های خط شهری آن خودشان نقش FXO را دارند و پورت تلفن مودم فیبر نوری مستقیم به آن‌ها وصل می‌شود؛ پورت‌های داخلی سانترال هم نقش FXS را دارند. گیتوی فقط زمانی لازم است که مرکز تلفن تحت شبکه باشد، مانند ایزابل، که پورت آنالوگ ندارد. برای آشنایی با انواع سانترال، مقالهٔ سانترال چیست را ببینید.
در برخی موارد خط به‌صورت حساب SIP در اختیار شرکت است، اما ثبت مستقیم آن روی سرور تلفنی با مشکل روبه‌رو می‌شود. در این حالت می‌توان دو گیتوی را پشت‌سرهم استفاده کرد: حساب SIP روی گیتوی FXS ثبت می‌شود و خط را به‌صورت آنالوگ تحویل می‌دهد، سپس پورت FXS به پورت FXO گیتوی دوم وصل می‌شود تا خط دوباره به ترانک SIP برای مرکز تلفن تبدیل شود. این روش بهینه نیست، اما وقتی اتصال مستقیم جواب نمی‌دهد، راهی عملی است.
راهنمای انتخاب گیتوی FXO و FXS
تعداد پورت گیتوی FXO را بر اساس تعداد خطوط شهری فعلی و خطوطی که در چند سال آینده اضافه می‌شوند انتخاب کنید و تعداد پورت گیتوی FXS را بر اساس تعداد گوشی‌ها و دستگاه‌های آنالوگی که می‌خواهید نگه دارید. اگر خطوط روی چند مودم در طبقه‌های مختلف تحویل داده شده‌اند، به‌جای یک گیتوی بزرگ، می‌توان کنار هر مودم یک گیتوی کوچک گذاشت و همه را از طریق شبکه به مرکز تلفن وصل کرد. گیتوی و مودم را هم حتماً به یو‌پی‌اس وصل کنید تا با قطع برق، تلفن قطع نشود.
نکات مهم در تنظیم گیتوی FXO
بیشتر مشکلات گیتوی FXO به تنظیمات مربوط است، نه به خود دستگاه. سه نکته را پس از نصب حتماً تست کنید. اول، تشخیص قطع تماس: اگر گیتوی بوق اشغال پس از قطع تماس را درست تشخیص ندهد، خط پس از پایان مکالمه باز می‌ماند. دوم، نمایش شمارهٔ تماس‌گیرنده: نوع ارسال شماره روی خط باید با تنظیمات گیتوی هماهنگ باشد. سوم، سطح صدا و حذف اکو: سطح ورودی و خروجی صدا باید طوری تنظیم شود که صدا نه ضعیف باشد و نه اکو داشته باشد.
خدمات نوریانت
تیم نوریانت انتخاب و تأمین گیتوی FXO و FXS، اتصال خطوط شهری و خطوط فیبر نوری به مرکز تلفن، و تنظیم و تست گیتوی را انجام می‌دهد. برای اتصال خطوط تلفن مودم فیبر نوری، صفحهٔ خدمت اتصال خطوط تلفن فیبر نوری به سانترال و مرکز تلفن ویپ را ببینید و اگر قصد راه‌اندازی مرکز تلفن جدید دارید، خدمت راه‌اندازی مرکز تلفن ویپ و ایزابل را ملاحظه کنید.
