انتقال خطوط تلفن از کابل مسی به فیبر نوری این روزها برای بسیاری از مشترکان تلفن ثابت در تهران و شهرهای دیگر به یک موضوع جدی تبدیل شده است. با جمع‌آوری کابل‌های مسی، خط تلفن دیگر از طریق زوج سیم مسی به ساختمان نمی‌رسد و روی مودم فیبر نوری تحویل داده میشود. برای یک خانه که فقط یک خط تلفن دارد، این تغییر معمولاً ساده است؛ اما برای شرکتها و دفاتری که چند خط شهری و یک دستگاه سانترال دارند، می‌تواند ارتباط تلفنی کل مجموعه را دچار مشکل کند.
در این مقاله توضیح می‌دهیم این تغییر دقیقاً چیست، چه مشکلی برای سازمان‌ها ایجاد میکند و چطور میتوان خطوط تلفن مودم فیبر نوری را با استفاده از گیتوی FXO دوباره به سانترال و داخلی‌های شرکت وصل کرد.
جمع‌آوری کابل مسی چیست و چرا انجام میشود؟
شبکهٔ تلفن ثابت سال‌ها بر پایهٔ کابل‌های مسی کار می‌کرد. هر خط تلفن یک زوج سیم مسی بود که از مرکز مخابرات تا ساختمان مشترک کشیده می‌شد. فیبر نوری ظرفیت بسیار بیشتری دارد و اینترنت پرسرعت و تلفن را هم‌زمان روی یک رشته منتقل میکند؛ به همین دلیل شرکت مخابرات برنامهٔ جایگزینی شبکهٔ مسی با فیبر نوری (FTTH) را آغاز کرده است. طبق گزارش خبرگزاری‌ها، هدف این برنامه جمع‌آوری کامل شبکهٔ مسی تا پایان سال ۱۴۰۵ اعلام شده است.
نتیجهٔ این تغییر برای مشترک این است که حذف خط مسی انجام میشود و یک مودم فیبر نوری (ONT) در محل نصب میشود. از این به بعد، هم اینترنت و هم تلفن ثابت از همین مودم تحویل داده میشوند.
خط تلفن ثابت روی فیبر نوری چطور کار میکند؟
روی مودم‌های فیبر نوری معمولاً یک یا دو پورت تلفن با برچسب‌هایی مانند TEL، Phone یا POTS وجود دارد. صدای تماس به‌صورت دیجیتال روی فیبر منتقل میشود و مودم آن را در این پورت به همان سیگنال آشنای تلفن آنالوگ تبدیل میکند. یعنی اگر یک گوشی تلفن معمولی را به این پورت وصل کنید، بوق آزاد می‌شنوید و مثل قبل تماس می‌گیرید.
در اصطلاح فنی، پورت تلفن مودم یک پورت FXS است؛ یعنی پورتی که بوق آزاد و ولتاژ زنگ را تأمین میکند. این نکته برای درک راهکار سازمانی اهمیت دارد.
مشکل شرکت‌هایی که چند خط و سانترال دارند
در ساختار قدیمی، چند زوج سیم مسی از جعبه تقسیم ساختمان به پورت‌های خط شهری سانترال وصل بود و سانترال تماسها را بین داخلیها تقسیم می‌کرد. با جمع‌آوری خطوط تلفن مسی، این ساختار تغییر میکند و چند مشکل پیش می‌آید.
تعداد محدود پورت تلفن روی مودم
هر پورت تلفن مودم فیبر نوری معمولاً یک خط را تحویل میدهد. شرکتی که قبلاً چندین خط شهری داشت، حالا باید بداند این خطوط روی چند مودم و چند پورت تحویل داده میشوند و چطور همهٔ آن‌ها را به یک سانترال برساند.
قطع مسیر خطوط تا سانترال
خطوط دیگر از جعبه تقسیم ساختمان نمی‌آیند؛ از پورت مودم بیرون می‌آیند. اگر مودمها در نقطه‌ای دور از اتاق سانترال نصب شده باشند یا چند مودم در طبقه‌های مختلف باشند، باید مسیر تازه‌ای برای رساندن خطوط به سانترال طراحی شود.
وابستگی تلفن به برق
خط مسی برق خود را از مرکز مخابرات می‌گرفت و هنگام قطع برق ساختمان هم کار می‌کرد. مودم فیبر نوری به برق ساختمان نیاز دارد؛ پس اگر برق قطع شود و مودم به یوپیاس وصل نباشد، تلفن ثابت هم از کار می‌افتد.
راهکار: اتصال خطوط مودم فیبر به سانترال با گیتوی FXO
گیتوی FXO دستگاهی است که خط تلفن آنالوگ را دریافت میکند و آن را به تماس تحت شبکه (SIP) تبدیل میکند. چون پورت تلفن مودم فیبر یک پورت FXS است، طرف مقابل آن باید یک پورت FXO باشد؛ یعنی پورتی که مثل یک گوشی تلفن، خط را دریافت کند. بسته به نوع سانترال شرکت، سه حالت پیش می‌آید.
حالت اول: سانترال آنالوگ یا هیبرید
اگر سانترال شرکت آنالوگ یا هیبرید است، مثلاً سانترال پاناسونیک، پورت‌های خط شهری آن خودشان نقش FXO را دارند. در این حالت کافی است پورت تلفن مودم با کابل مناسب به پورت خط شهری سانترال وصل شود و معمولاً به گیتوی نیازی نیست؛ به شرطی که مودم و سانترال نزدیک هم باشند.
حالت دوم: مرکز تلفن تحت شبکه (VoIP)
اگر شرکت از مرکز تلفن تحت شبکه استفاده میکند، پورت‌های تلفن مودم به پورت‌های FXO یک گیتوی وصل میشوند. گیتوی هر خط را به تماس SIP تبدیل میکند و به‌صورت ترانک به مرکز تلفن معرفی میشود. چون این ارتباط بر پایهٔ استاندارد SIP است، روش کار در بیشتر مراکز تلفن VoIP یکسان است؛ از ایزابل و FreePBX که بر پایهٔ Asterisk ساخته شده‌اند تا Cisco CUCM، تری‌سی‌ایکس (3CX)، [[مرکز تلفن یستار|https://nourianet.com/products/yeastar-ip-pbx]] و [[مرکز تلفن گرنداستریم|https://nourianet.com/products/grandstream-ip-pbx]]. تفاوت فقط در نام و محل تنظیمات ترانک در هر سیستم است. برخی مراکز تلفن مانند سری UCM6300 گرنداستریم هم پورت FXO داخلی دارند.
چرا خط مودم را مستقیم به سرور تلفنی وصل نکنیم؟
در گروه‌های تخصصی VoIP بارها دیده‌ایم که همکاران تلاش کرده‌اند بدون گیتوی، خط تلفن را مستقیم از مودم فیبر به سرور تلفنی برسانند؛ مثلاً با تعریف ترانک روی ایزابل و تغییر حالت اتصال مودم به Bridge. در این روش، تنظیمات بخش تلفن مودم معمولاً در اختیار اپراتور است و رفتار آن از یک مدل مودم به مدل دیگر فرق میکند؛ به همین دلیل بسیاری از این تلاش‌ها با مشکل روبه‌رو شده‌اند. اتصال پورت تلفن مودم به گیتوی FXO روشی استاندارد است که به تنظیمات داخلی مودم وابسته نیست و با هر سرور تلفنی مبتنی بر SIP کار میکند.
راهکار جایگزین: ترکیب گیتوی FXS و FXO
گاهی خط به‌صورت حساب SIP در اختیار شرکت قرار دارد، اما تعریف ترانک مستقیم آن روی سرور تلفنی با مشکل روبه‌رو میشود. در این حالت میتوان از دو گیتوی پشت‌سرهم استفاده کرد: حساب SIP روی یک گیتوی FXS ثبت میشود و خط را به‌صورت آنالوگ تحویل میدهد؛ سپس پورت FXS با کابل تلفن به پورت FXO گیتوی دوم وصل میشود و گیتوی FXO دوباره خط را به ترانک SIP برای ایزابل یا هر مرکز تلفن VoIP دیگر تبدیل میکند.
این روش از نظر فنی بهینه نیست، چون صدا دو بار بین دیجیتال و آنالوگ تبدیل میشود و به دو دستگاه و هزینهٔ بیشتر نیاز دارد. همچنین نمایش شمارهٔ تماس‌گیرنده و تشخیص قطع تماس باید روی هر دو گیتوی با دقت تنظیم و تست شود. با این حال، وقتی اتصال مستقیم جواب نمی‌دهد، راهی عملی و قابل‌اعتماد برای رساندن خط به سرور تلفنی است.
حالت سوم: چند مودم در چند نقطهٔ ساختمان
اگر خطوط روی چند مودم در طبقه‌ها یا واحدهای مختلف تحویل داده شده‌اند، میتوان کنار هر مودم یک گیتوی FXO کوچک گذاشت. گیت‌وی‌ها از طریق شبکهٔ داخلی به مرکز تلفن وصل میشوند و همهٔ خطوط، بدون کشیدن کابل تلفن جداگانه، در یک مرکز تلفن جمع میشوند.
تجربهٔ تیم فنی نوریانت در اجرای این راهکار
در پروژه‌هایی که اجرا کرده‌ایم، خطوط شهری را از پورت‌های تلفن مودم فیبر نوری تحویل گرفته‌ایم و به پورت‌های FXO گیتوی وصل کرده‌ایم. سپس گیتوی به‌صورت ترانک به مرکز تلفن معرفی شده و تماس‌های ورودی و خروجی همهٔ خطوط از یک سرور مدیریت شده است. دلیل انتخاب این روش، پایداری آن بود: مسیر تماس به تنظیمات داخلی مودم وابسته نیست، هر خط را میتوان جداگانه روی گیتوی تست کرد و اگر مودم تعویض شود، فقط کافی است کابل تلفن دوباره به گیتوی وصل شود.
چه تجهیزاتی لازم است؟
گیتوی FXO متناسب با تعداد خطوط؛ مثلاً گیت‌وی‌های گرنداستریم سری GXW410x یا گیت‌وی‌های یستار مانند TA410 با ۴ پورت و TA810 با ۸ پورت
گیتوی FXS، فقط در صورتی که خط به‌صورت حساب SIP تحویل شده و اتصال مستقیم آن به سرور تلفنی ممکن نیست
مرکز تلفن تحت شبکه، اگر سانترال فعلی آنالوگ نیست یا قرار است تلفن تحت شبکه استفاده شود
یوپیاس برای مودم فیبر، گیتوی، سوئیچ شبکه و مرکز تلفن تا هنگام قطع برق ارتباط تلفنی قطع نشود
کابل‌کشی شبکه بین محل مودمها و اتاق سرور یا سانترال
مراحل اجرای این راهکار
بررسی تعداد خطوط شهری، تعداد مودمها و پورت‌های تلفن هر مودم
بررسی نوع سانترال یا مرکز تلفن فعلی و تعداد داخلیها
انتخاب روش اتصال و مدل گیتوی بر اساس تعداد خطوط و محل نصب مودمها
اتصال پورت‌های تلفن مودم به گیتوی یا سانترال و پیکربندی ترانک‌ها
تعریف قوانین تماس ورودی و خروجی، منشی تلفنی و نمایش شمارهٔ تماس‌گیرنده
تست تماس روی همهٔ خطوط و اتصال تجهیزات به یوپیاس
نکات مهم پیش از اجرا
گیتوی FXO تعداد خطوط شهری را افزایش نمی‌دهد؛ فقط خطوطی را که روی مودم تحویل داده شده‌اند به سانترال یا مرکز تلفن وصل میکند. تعداد خطوط و مودمها را باید از مخابرات پیگیری کنید.
نمایش شمارهٔ تماس‌گیرنده و تشخیص قطع تماس را پس از اتصال روی گیتوی تست و تنظیم کنید.
پیش از جمع‌آوری کامل خطوط مسی، فهرست شماره‌ها و نحوهٔ اتصال آن‌ها به سانترال را ثبت کنید تا انتقال بدون قطعی طولانی انجام شود.
خدمات نوریانت
تیم نوریانت بررسی وضعیت خطوط و مودم‌های فیبر نوری، انتخاب و تأمین گیتوی FXO و مرکز تلفن، اتصال خطوط به سانترال یا مرکز تلفن VoIP مانند ایزابل و FreePBX، پیکربندی ترانک‌ها و منشی تلفنی و تست نهایی را انجام میدهد. اگر خطوط شرکت شما به فیبر نوری منتقل شده یا در حال انتقال است، برای مشاوره و اجرای این راهکار با ما تماس بگیرید.