هر شبکهٔ کامپیوتری سازمانی از دو بخش اصلی ساخته می‌شود: بخش پسیو، که زیرساخت فیزیکی و مسیر عبور اطلاعات است، و بخش اکتیو، که تجهیزات هوشمند و برق‌دار شبکه را شامل می‌شود. وقتی صحبت از اجرای شبکه، خرید تجهیزات یا عیب‌یابی است، تقریباً همیشه این دو اصطلاح به میان می‌آید؛ اما مرز بین آن‌ها برای بسیاری از مدیران و حتی کارشناسان روشن نیست.
در این مقاله توضیح می‌دهیم شبکهٔ پسیو و اکتیو چیست، هر بخش شامل چه تجهیزاتی است، چه تفاوتی با هم دارند و در اجرای یک شبکهٔ سازمانی به چه ترتیبی انجام می‌شوند.
شبکهٔ پسیو چیست؟
پسیو شبکه به بخش فیزیکی و بدون برق شبکه گفته می‌شود؛ یعنی هر چیزی که اطلاعات از آن عبور می‌کند اما خودش پردازشی روی اطلاعات انجام نمی‌دهد. کابل‌کشی شبکه، پریزهای شبکه روی دیوار، پچ پنل، رک و داکت‌ها همگی بخشی از پسیو شبکه هستند. اگر شبکه را به یک ساختمان تشبیه کنیم، پسیو همان لوله‌کشی و سیم‌کشی ساختمان است که پس از اجرا، سال‌ها بدون تغییر باقی می‌ماند.
تجهیزات اصلی شبکهٔ پسیو
کابل شبکه، معمولاً کابل‌های Cat6 یا Cat6A، که از هر میز کار تا اتاق سرور کشیده می‌شود؛ کابل Cat6 سرعت یک گیگابیت را تا ۱۰۰ متر و کابل Cat6A سرعت ده گیگابیت را تا ۱۰۰ متر پشتیبانی می‌کند. کابل فیبر نوری برای اتصال طبقه‌ها یا ساختمان‌ها و مسیرهای طولانی‌تر از ۱۰۰ متر به کار می‌رود. پریز شبکه یا کیستون روی دیوار، محل اتصال کامپیوتر و تلفن است. پچ پنل در رک نصب می‌شود و همهٔ کابل‌های ساختمان در آن به‌صورت مرتب و شماره‌گذاری‌شده خاتمه پیدا می‌کنند. پچ کورد کابل کوتاهی است که پچ پنل را به سوئیچ وصل می‌کند. رک شبکه محل نگهداری تجهیزات است و کیبل منیجمنت، داکت و سینی کابل هم مسیر کابل‌ها را مرتب نگه می‌دارند.
شبکهٔ اکتیو چیست؟
اکتیو شبکه به تجهیزات برق‌دار و هوشمند شبکه گفته می‌شود؛ تجهیزاتی که اطلاعات را دریافت، پردازش و هدایت می‌کنند و باید پیکربندی شوند. اگر پسیو را مسیر عبور اطلاعات بدانیم، اکتیو همان بخشی است که تصمیم می‌گیرد اطلاعات از کجا به کجا برود، چه کسی به چه بخشی دسترسی داشته باشد و اینترنت چطور بین کاربران تقسیم شود.
تجهیزات اصلی شبکهٔ اکتیو
سوئیچ شبکه همهٔ کامپیوترها، تلفن‌ها و تجهیزات داخل یک ساختمان را به هم وصل می‌کند؛ سوئیچ‌های مدیریتی امکان تفکیک شبکه با VLAN را هم دارند و سوئیچ‌های PoE برق تلفن‌های تحت شبکه، دوربین‌ها و اکسس‌پوینت‌ها را از همان کابل شبکه تأمین می‌کنند. روتر شبکهٔ داخلی را به اینترنت و به شعبه‌های دیگر وصل می‌کند. فایروال از شبکه در برابر دسترسی‌های غیرمجاز محافظت می‌کند و اکسس‌پوینت، شبکهٔ بی‌سیم را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. سرورها و مرکز تلفن تحت شبکه هم معمولاً در کنار تجهیزات اکتیو در رک قرار می‌گیرند.
تفاوت شبکهٔ پسیو و اکتیو
مهم‌ترین تفاوت، برق و پیکربندی است: تجهیزات پسیو برق ندارند و تنظیمی روی آن‌ها انجام نمی‌شود، اما تجهیزات اکتیو برق‌دار هستند و باید کانفیگ شوند. تفاوت دوم، عمر مفید است: یک کابل‌کشی استاندارد معمولاً بیش از ده سال بدون تغییر کار می‌کند، اما تجهیزات اکتیو معمولاً پس از چند سال با نسل جدیدتر و سریع‌تر جایگزین می‌شوند. تفاوت سوم، هزینهٔ تغییر است: تعویض یک سوئیچ در چند ساعت انجام می‌شود، اما اصلاح کابل‌کشی اشتباه ممکن است به تخریب دیوار و توقف کار مجموعه نیاز داشته باشد. به همین دلیل، اجرای درست پسیو اهمیت بیشتری از چیزی دارد که در نگاه اول به نظر می‌رسد.
ترتیب اجرای شبکه: اول پسیو، بعد اکتیو
در اجرای یک شبکهٔ سازمانی، ابتدا نقشهٔ ساختمان و محل میزها بررسی و تعداد نقاط شبکه مشخص می‌شود. سپس مسیر کابل‌ها و محل رک طراحی و کابل‌کشی اجرا می‌شود. پس از نصب پریزها و پچ پنل، همهٔ نقاط با دستگاه تست کابل آزمایش و شماره‌گذاری می‌شوند. فقط پس از کامل شدن پسیو، تجهیزات اکتیو در رک نصب و پیکربندی می‌شوند: سوئیچ‌ها، روتر، فایروال و اکسس‌پوینت‌ها. در پایان، کل شبکه تست و مستندات آن، شامل نقشهٔ نقاط و تنظیمات تجهیزات، تحویل داده می‌شود.
اشتباهات رایج در اجرای پسیو و اکتیو
رایج‌ترین اشتباه، صرفه‌جویی در کابل‌کشی است؛ مثلاً استفاده از کابل بی‌کیفیت یا کشیدن تعداد نقاط کمتر از نیاز، که بعدها با اضافه شدن کارمندان، به کشیدن کابل‌های نامرتب و موقت منجر می‌شود. اشتباه دوم، نبود شماره‌گذاری و مستندات است که عیب‌یابی را بسیار زمان‌بر می‌کند. اشتباه سوم، خرید تجهیزات اکتیو بدون توجه به نیاز واقعی است؛ مثلاً خرید سوئیچ بدون PoE در حالی که قرار است تلفن تحت شبکه یا دوربین به آن وصل شود، یا خرید سوئیچ مدیریت‌نشده برای شبکه‌ای که به تفکیک VLAN نیاز دارد. اشتباه آخر هم بی‌توجهی به برق اضطراری است؛ تجهیزات اکتیو بدون یو‌پی‌اس با هر قطع برق از کار می‌افتند.
خدمات پسیو و اکتیو نوریانت
تیم نوریانت هر دو بخش شبکه را برای شرکت‌ها و دفاتر اداری اجرا می‌کند: در بخش پسیو، طراحی و کابل‌کشی شبکه، نصب رک و پچ پنل و تست نقاط؛ و در بخش اکتیو، تأمین و پیکربندی سوئیچ و روتر سیسکو و میکروتیک، فایروال، VPN و شبکهٔ بی‌سیم. برای جزئیات و درخواست بازدید اولیهٔ رایگان، صفحهٔ خدمات شبکه کامپیوتر در تهران را ببینید.